Hành trình tìm “máu của đất mẹ” của một người con Nga Sơn

2425

35 năm lăn lộn khắp rừng sâu, núi thẳm, không biết bao lần bàn chân anh toạc máu để tìm “máu của mẹ đất”. Điều thôi thúc trái tim anh chính là việc giữ gìn, bảo tồn bảo vật quốc gia, dẫu vẫn hiểu phía sau những viên đá quý là những giọt mồ hôi, sự gian khổ, thiệt thòi. Người dân địa phương gọi anh là “nghệ sĩ đá quý”, còn giới sành đá gọi anh là “dị nhân”. Anh là Mai Văn Hân ở xã Nga Thanh (Nga Sơn – Thanh Hóa).

tr9a

Thợ mài đá hàng ngày tại gia đình.

Bỏ dầu khí lên rừng tìm đá quý

Bây giờ “nghệ sĩ đá quý” Mai Văn Hân đã sở hữu hơn 30 tấn đá quý tại gia đình riêng, trở thành người giàu có trong giới sưu tập đá quý ở xứ Thanh, nhưng ít ai biết 35 năm trước, anh là  thanh niên quê nghèo, có máu làm giàu, lập nghiệp từ hai bàn tay trắng. “Quê mình những năm 1980 nghèo lắm, kiếm được miếng cơm ăn đã là mơ ước, nói gì đến làm giàu. Thời bao cấp, ai biết buôn bán đã là người có “máu mặt”, nào biết ru bi, đá đỏ là gì đâu”, anh Hân chia sẻ.

Bên bộ bàn đá hình rễ cây do chính tay mình mài dũa, khắc chạm, anh Hân kể cho tôi nghe những ngày bỏ nhà lên rừng tìm đá quý, mặc dù lúc đó anh đã có việc làm ổn định trong ngành dầu khí ở Bà Rịa – Vũng Tàu. “Sau khi đi Liên Xô (cũ) về với tấm bằng chuyên viên nghiên cứu mỏ địa chất, mình xin vào ngành dầu khí làm việc. Lúc đó lương thấp chứ không cao như bây giờ. Mình không chịu nổi lương “ba cọc ba đồng”, trong khi tấm bằng chuyên viên vứt xó. Bao kiến thức học được bên nước bạn về không sử dụng, nghĩ tiếc quá nên đánh liều, bỏ ngành dầu khí lên rừng tìm đá. Đó là cuộc hành trình đầu tiên của mình. ­Gian khổ lắm”.

Trở về Việt Nam sau hơn 3 năm học tập tại Liên Xô, anh Hân đem kiến thức vào áp dụng nơi mình làm việc, nhưng bị “lệch pha”. Bởi nơi anh làm việc là dầu mỏ từ lòng đại dương, còn kiến thức anh học được chuyên sâu về tầng địa chất, đá quý trong lòng đồi núi. Không thể để trí tuệ lãng phí vô ích, anh quyết định bỏ ngành dầu khí, bắt đầu cuộc hành trình tìm đá quý mà những người trong nghề gọi là “máu của mẹ đất”. Tài sản giá trị nhất của anh lúc đó là chiếc xe đạp và hai cái bàn là đem về từ Liên Xô, anh đem bán rẻ được chưa đầy trăm ngàn để làm vốn liếng. Ngày tạm biệt vợ, chị Hà khóc can ngăn, nhưng anh đã quyết “không thành công thì cũng tìm cho biết viên đá quý là gì”.

Chàng trai cao ngồng giống người Nga tóc xoăn xách ba lô bắt tàu hỏa ngược theo hướng Bắc ra đi. Sau hơn 2 ngày đường, anh dừng chân ở Lục Yên (Hoàng Liên Sơn, nay là tỉnh Yên Bái). Xác định đây là địa danh có vỉa đá hồng ngọc quý chìm sâu trong lòng núi và có nhiều đá cám (đá viên nhỏ) lộ thiên tự nhiên ở khe núi, lòng suối, công việc đầu tiên của anh là thuê người Mông sinh sống tại đây đi nhặt đá về bán lại cho mình. Sau khi anh đưa mẫu đá và ra giá mua theo cân, 6 người phụ nữ Mông cùng con của họ vào rừng, lên đồi tìm kiếm. “Lúc đó ở Lục Yên, đá sa-phia, đá tự nhiên màu lục lộ thiên tự nhiên khá nhiều ở khe đá, rìa suối. Người dân chẳng biết đá quý là gì, họ chỉ biết được thuê, trả tiền công lấy tiền mua gạo là sướng rồi. Đúng hẹn, sau gần ba ngày, họ đem đến hai sọt đá với rất nhiều chủng loại, có cả đá sa-phia hồng, cam tự nhiên. Đường rừng đem về bằng cách nào đây khi lượng đá lên tới gần hai lưng ba lô. Tiếc đứt ruột nhưng cuối cùng tôi đành đổ xuống suối một nửa. Đó là hành trình đầu tiên tôi đi tìm “máu của mẹ đất”. Bây giờ nghĩ lại quá gian truân”, Hân kể lại.

Tìm kiếm thị trường trên đất Campuchia

Có đá trong tay, cứ ngỡ về xuôi bán dễ, ai dè chẳng ai mua. Những viên đá xanh đỏ thấm đẫm mồ hôi, Hân để lăn lóc nơi góc nhà, xó tủ. Biết không bán được đá quý ở xứ Thanh và các tỉnh lân cận khi thị trường Việt Nam lúc đó bó hẹp trong “vòng vây cơ chế bao cấp”, anh quyết tìm hướng khác. Hân chia sẻ: “Mình không biết làm cách nào để bán những viên đá ấy. Thị trường đá quý ở Việt Nam những năm 1980 mờ nhạt lắm, mà có bán ra cũng chẳng ai mua, hoặc bị công an bắt ngay. Nhìn sọt đá quý mà rơi nước mắt”.

tr9a

Anh Hân bên phiến đá tự nhiên “Long phụng hợp nhất”.

Lần theo địa chỉ và thông tin thị trường từ những người bạn, cuộc hành trình tìm kiếm thị trường của Hân bắt đầu. Anh sang tận Campuchia tìm người mua đá quý. Dù đã từng sống ở Liên Xô, có kinh nghiệm trên thương trường nhưng kiếm người tin cậy, hiểu và mua đá quý ở đất này không hề dễ. “Sau những ngày tìm kiếm người mua không thành, quá thất vọng, tôi đem ra chợ bán, nhưng chẳng ai thèm ngó ngàng tới. Lúc đó tôi nghĩ, chắc sẽ chết đói, bỏ mạng ở Campuchia vì không có người thân thích, không biết tiếng, tiền rỗng túi thì sao sống được”, Hân kể lại.

Trong ngõ cụt, anh lại thấy niềm hi vọng. Đúng lúc Hân rã rời, phần vì đói rét, phần vì thất vọng không biết trở về Việt Nam bằng cách nào khi không còn một xu dính túi thì bỗng nhiên có một đôi vợ chồng đi ngang qua sọt đá quý. Cô vợ nói: “Anh ơi chờ em”. Hân ngẩng đầu lên nhìn họ. Qua ngôn ngữ, anh biết họ là người Việt Nam sang sinh sống ở Campuchia. Anh đổ sọt đá vào ba lô, bám theo đôi vợ chồng kia khi trời chạng vạng tối. “Biết họ ở ngôi biệt thự, nhưng tiếp cận bằng cách nào. Tôi đánh liều bấm chuông, người giúp việc ra mở cửa, sau đó là chị vợ lúc gặp ở chợ. Tôi liền nói: “Em là người Việt Nam. Em đói quá. Xin cho em bữa cơm”. Người chồng từ trong nhà đi ra nhìn tôi từ đầu tới chân, rồi nói: “Cho nó vào”. Tôi lúc đó như chết đuối vớ được cọc, trong bụng nghĩ, được gặp đồng hương, vậy là sống rồi”, Hân hồi tưởng.

Sau khi được vợ chồng nọ cho ăn cơm, Hân mạnh dạn trình bày sang Campuchia bán đá quý mà không ai mua và ngỏ lời xin giúp đỡ. Người đàn ông nọ bảo lấy đá ra cho ông ta xem rồi nói: “Chú cứ ở đây, ngày mai anh cho địa chỉ, chú đem tới đó mà bán. Nếu không bán được, về đây anh mua cho”.  Và ông “định giá” cho mỗi viên trong 10 viên đá đem đi bán. Sáng hôm sau, anh đem 10 viên đá ra 5 tiệm đá quý rao bán. Tại đây họ trả anh viên nhỏ 200 USD, viên lớn 1.000 USD nhưng cũng không cao bằng giá ông chủ nhà mua. Anh Hân quyết định đem về bán cho ông chủ. “Chú biết không, đó là lần đầu tiên tôi tìm kiếm thị trường đá quý từ nước ngoài”, Hân cho biết

Lưu giữ bảo vật quý hiếm

Hân dẫn tôi tới “không gian đá quý” trên tầng lầu, nơi anh trưng bày hàng trăm loại đá với nhiều hình thù, kích thước khác nhau. Mỗi viên đá là một tác phẩm nghệ thuật do chính tay anh mài dũa, điêu khắc, hoặc hình thù có sẵn tự nhiên từ lòng đất. Chỉ tay vào tác phẩm có tên “tàu Titanic”, anh bảo: “Đây là tác phẩm con tàu Titanic. Nó gắn liền với tôi từ những ngày đầu tiên vào nghề. Đặt nó là con tàu Titanic vì hình thù của phiến đá tự nhiên giống con tàu”. Cạnh đó là tác phẩm: “Tổ ấm tình yêu” bằng đá thạch anh màu bạc. Đó là hai phiến đá tự nhiên hình dáng đôi bồ câu mớm nhau trên tổ ấm.

Trong hơn 30 tấn với 20 loại đá quý khác nhau, có một phiến đá hình rồng nguyên thủy được anh Hân đào lên ở độ sâu 50m trong lòng đất ở Đắk Ghềnh (Đắk Nông) năm 1997. Anh đặt tên cho phiến đá này là “Long phụng hợp nhất” bởi có hình dáng như con rồng trên mái đình. Điều đặc biệt trên phiến đá này là có các thớ đá tạo thành hình con rồng đang bay trên mây sóng. “Đây là bảo vật còn hình dáng nguyên thủy tự nhiên duy nhất ở Việt Nam, không hề có bàn tay nghệ nhân mài dũa. Nó là gỗ hóa ngọc”, Hân cho biết. Tôi hỏi: “Giá phiến đá này bao tiền?”, Hân trả lời: “Hơn một tỷ đồng nhưng tôi không bán vì đây là bảo vật linh thiêng. Tôi muốn lưu giữ, bảo tồn”.

Năm 1991, anh Hân được Liên doanh Việt Nga Vietsopetro Vũng Tàu mời trở lại làm việc với mức lương 60 triệu đồng/tháng. Số tiền đó đủ anh và vợ con hưởng một cuộc sống sung túc, dư thừa song nghệ nhân xếp thứ 23 trong 146 nghệ nhân đá quý ở Việt Nam vẫn lặn lội khắp rừng già, núi cao để tìm “máu của mẹ đất” sau những ngày lênh đênh trên biển. Bởi anh hiểu việc anh làm không chỉ là niềm đam mê máu thịt mà còn là ý thức bảo vệ, sưu tầm, lưu giữ những báu vật quý hiếm còn sót lại. Dù sở hữu khối tài sản khá “độc” và “khủng” nhưng anh không tự hào về khối tài sản của mình, điều anh hãnh diện hơn là góp phần lưu giữ bảo tồn những viên đá quý cho đời sau.

“Tất cả các loại đá hóa thạch hoặc gỗ hóa thạch đều có niên sử 500 năm đến cả triệu năm, có loại còn quý hơn ngọc. Ngoài giá trị về mặt trang sức thì đá quý đem lại cho con người nhiều lợi ích về sức khỏe. Đá hồng ngọc (ru bi) vẫn là đỉnh cao về giá trị. Một viên đá bằng hạt đỗ trị giá hơn một tỷ đồng. Đá ngọc nhũ có tác dụng trục độc từ cơ thể, làm cho không khí trong nhà lúc nào cũng mát mẻ, khử độc tuyệt đối, đem lại sự may mắn”, Hân cho biết.

Nguồn: http://www.kinhtenongthon.com.vn/Hanh-trinh-tim-mau-cua-dat-me-140-55575.html